• NOWIKOW
• NIL SORSKI
• NILIN
• NIKULIN
• NIKOŁAJEWA
• NIKOŁAJEW
• NIKITIN N.
• NIKITIN
• NIKANDROW
• OBERIU
• NOWYJ ŻURNAŁ
• NOWYJ MIR
• NOWIKOW-PRIBOJ
• NOSÓW

NOWIKOW N i k o l a j I w a n o w i c z, ur. 27 IV (8 V) 1744 wieś Tichwin-skoje (k. Moskwy), zm. 31 VII (12 VIII) 1818 Tichwinskoje, publicysta i wydawca. Pochodził ze starej rodziny szlacheckiej; kształcił się w gimnazjum przy Uniwersytecie Moskiewskim (od 1755, w 1760 relegowany). Od 1763 służył w pułku Izniaj-łowskim, odkomenderowany następnie do prac Komisji do Opracowania Nowego Kodeksu (1767), po jej rozwiązaniu podał się do dymisji (1769) i był tłumaczeni w Kolegium Spraw Zagranicznych. Wydawał oświeceniowe pisma satyryczne "Trutieri" (1769-70), "Pustomiela" (1770), "Żywopisiec" (1772-73), "Koszelok" (1774), w których krytykował gallomanię i przesądy stanowe szlachty, ciemnotę prowincjonalnego ziemiaństwa, skorumpowanych urzędników oraz ukazywał niedolę chłopów pańszczyźnianych. Własną koncepcję satyry, obejmującej także piętnowanie przywar społecznych, przeciwstawiał N. oficjalnemu programowi satyry "uśmiechniętej", ganiącej złe charaktery, której patronowała Katarzyna II. Sam N. napisał wiele tekstów, jednakże udokumentowanie jego autorstwa napotyka trudności. Do najznaczniejszych spośród przypisywanych mu utworów należą Otrywok putieszestwija w T* I*** T "* (Fragment podróży do T I T T ""*), Anglijskaja progułka (Angielska przechadzka), Pis'ma k Falaleju (Listy do Fałaleja), niekiedy przypisywane też in. autorom. W 1775 N. został masonem; wydawał mistyczne pisma masońskie "Utriennij Swiet" (1777-80, wraz z M. Chieraskowem), "Wieczer-niaja Zaria" (1782) i in. Wydawał ponadto pierwsze roś. pisma dla kobiet "Mod-noje Jeżemiesiacznoje Izdanije" (1779) i dla dzieci "Dietskoje Cztienije dla Sierdca i Razuma" (1785-89), gazetę "Moskowskije Wiedomosti" (1779-89) z dodatkiem literackim "Gorodskaja i Dieriewienskaja Bibliotieka" (1782-86) oraz różne pisma specjalistyczne. Był N. wybitnym organizatorem ruchu wydawniczego i dystrybutorem książek. Stworzył Towarzystwo Starające się o Drukowanie Książek (1773, wraz z księgarzem K. Millerem), a następnie potężne przedsiębiorstwo udziałowe "Kompania Typograficzna" (1784), drukując ok. 1/3 całej ówczesnej produkcji książkowej i ogarniając kolportażem odległe prowincje. Opracował też Opyt istończeskogo słowaria o rossijskich pisatielach (1772, Próba słownika historycznego pisarzy rosyjskich) i wydał zb. źródeł historycznych Driewniaja rossijskaja wiwliofika (1773-75, wyd. rozszerzone 1788-91, Biblioteka starożytności rosyjskich). Podejrzewany o udział w spisku na rzecz następcy tronu N. został aresztowany (1792) i uwięziony w twierdzy Szlisselburskiej. Zwolniony przez Pawła I (1796) nie powrócił do dawnej działalności, zmarł w niedostatku.